Przejdź do treści
Choć ostatnie tramwaje zniknęły z Dolnego Miasta w 2000 roku, ich duch wciąż tu żyje. Przy ulicy Wróblej, nieopodal dawnej zajezdni Łąkowa, stoi wagon typu 105Na. O jego wyjątkowej historii opowiada Cezary Kamiński, prezes Stowarzyszenia Grupa Tramwajowo-Autobusowa WPK GG.
Wagon nr 1241 został wyprodukowany w 1978 roku w zakładach Konstal w Chorzowie jako typ 105N. Od początku służył w zajezdni Wrzeszcz. Pod koniec lat 90. był czasowo wypożyczony do zajezdni Łąkowa, a w 1999 roku przeszedł naprawę główną w Krakowie, gdzie przebudowano go na typ 105Na. W 2009 roku trafił do zajezdni Nowy Port i obsługiwał głównie linie 4 i 10. Na Dolne Miasto został przeniesiony w 2015 roku i odtąd pełni funkcję pomnika historii, upamiętniając zamkniętą w 1999 roku trasę do zajezdni Łąkowa.
Tramwaje 105Na to przeszłość
Od czterech lat Gdańsk posiada w pełni niskopodłogową flotę. Wagon 1241 jest dziś pojazdem historycznym, który zyskał drugie życie jako lokalne centrum kultury. Opiekują się nim Opowiadacze Historii Dolnego Miasta – grupa sąsiedzka, która wykorzystuje wnętrze tramwaju do organizacji wystaw fotograficznych, malarskich, a także wydarzeń integrujących społeczność w ramach Inkubatora Sąsiedzkiej Energii.
Stowarzyszenie GTA WPK GG po raz pierwszy zaangażowało się w działania wokół tramwaju podczas organizacji Choinki Dolnomiejskiej w grudniu 2023 roku. To coroczne wydarzenie przyciąga mieszkańców, szkoły i firmy z okolicy. Obok tramwaju ustawiana jest choinka, a mini jarmarkowi towarzyszą występy młodzieży. Przez cały rok w oknach wagonu można oglądać fotografie ludzi, budynków i pojazdów, a także prace malarskie – wagon pełni rolę miniaturowego domu kultury.
Na początku 2024 roku Stowarzyszenie, w porozumieniu z Fundacją Gdańską – ówczesnym właścicielem wagonu – objęło funkcję współadministratora pojazdu. Dzięki regularnej opiece i zaangażowaniu członków, Fundacja zdecydowała się przekazać tramwaj Stowarzyszeniu w darowiźnie. Od lutego 2025 roku wagon 1241 oficjalnie należy do GTA WPK GG.
Dyżury informacyjne
Tramwaj jest systematycznie czyszczony i konserwowany. Od lata 2024 członkowie Stowarzyszenia prowadzą dyżury informacyjne. Opowiadają o historii gdańskich tramwajów i autobusów, prezentują stanowisko motorniczego, a także informują o planowanych przejazdach specjalnych. Plany na przyszłość obejmują m.in. kino plenerowe, wystawy tematyczne, spotkania z młodzieżą i uruchomienie symulatora jazdy tramwajem.
Jako pasjonaci, członkowie Stowarzyszenia uczą się obsługi tramwaju, poznają jego budowę, a także dokonują inwentaryzacji technicznej. Podczas Choinki Dolnomiejskiej 2024 udało się uruchomić zasilanie niskonapięciowe z baterii – włączono oświetlenie i dzwonki, co wzbudziło szczególne zainteresowanie dzieci.
Celem na 2025 rok jest konserwacja dachu i zabezpieczenie tramwaju przed dalszą korozją – fartuchy i progi są mocno skorodowane, ale dach wciąż jest szczelny, dzięki czemu wnętrze pozostaje suche. Stowarzyszenie, utrzymujące się wyłącznie ze składek członkowskich, realizuje naprawy własnymi siłami, ale poszukuje również wsparcia od firm i instytucji, zarówno z branży transportowej, jak i spoza niej. Zbiórka darowizn i udział w dzielnicowym budżecie obywatelskim mają wspomóc remont tej wyjątkowej wizytówki Dolnego Miasta.
GTA WPK GG tworzy około 20 osób – dzieci, młodzież i dorośli o różnym doświadczeniu, często zawodowo związani z komunikacją miejską. Wśród członków znajduje się również Kultowy Ikarus – znany kolekcjoner autobusów. Stowarzyszenie podkreśla, że ich działalność to nie tylko hobby, lecz przede wszystkim praca na rzecz społeczności – pielęgnowanie pamięci i codzienności gdańszczan sprzed lat.
Organizacja różnorodnych wydarzeń i przejazdów historycznym taborem odbywa się przy współpracy z Gdańskimi Autobusami i Tramwajami, Zarządem Transportu Miejskiego oraz partnerami prywatnymi, takimi jak Muzeum Techniki Wojskowej Gryf i kolekcjonerzy zabytkowych pojazdów.
Działania Stowarzyszenia można śledzić na Facebooku, a tramwaj odwiedzić na ul. Wróbla – w miejscu, do którego dziś tramwaje już nie dojeżdżają. Do zobaczenia na Dolnym Mieście!
Autor: Cezary Kamiński,
prezes Stowarzyszenia
Grupa Tramwajowo-Autobusowa WPK GG
