Politechnika Krakowska i firma Public Transport Service opracowały polski system cyberbezpieczeństwa przeznaczony dla transportu szynowego. RailGuard Sentinel ma w czasie rzeczywistym monitorować zagrożenia w pojazdach kolejowych, tramwajach i metrze, wykrywać anomalie oraz nieautoryzowany dostęp, a przy tym nie ingerować w pracę systemów odpowiedzialnych za prowadzenie ruchu. Pierwsze wdrożenie rozwiązania trwa w Kolejach Małopolskich.
Rozwój cyfrowych systemów pokładowych sprawia, że współczesny tabor staje się coraz bardziej zaawansowany technologicznie, ale jednocześnie bardziej narażony na cyberzagrożenia. Dotyczy to zarówno nowych pojazdów, jak i starszych jednostek, które w trakcie kolejnych modernizacji wyposażane są w dodatkowe systemy komunikacyjne i informatyczne.
Odpowiedzią na te wyzwania ma być RailGuard Sentinel, opracowany wspólnie przez naukowców Politechniki Krakowskiej oraz specjalistów Public Transport Service. Twórcy przedstawiają rozwiązanie jako pierwszy polski system cyberochrony zaprojektowany bezpośrednio z myślą o transporcie szynowym.
Monitorowanie bez ingerencji w pracę pojazdu
Jedną z najważniejszych cech RGS jest pasywny sposób działania. System prowadzi ciągły nasłuch sieci znajdujących się wewnątrz pojazdu oraz komunikacji prowadzonej z systemami zewnętrznymi. Dzięki temu może identyfikować potencjalne ataki i anomalie bez wpływania na działanie urządzeń odpowiedzialnych za sterowanie pojazdem.
Monitoring obejmuje m.in. systemy TCMS, a także rozwiązania wykorzystywane w ramach ERTMS, GSM-R i przyszłego FRMCS oraz systemy informacji pasażerskiej.
RailGuard Sentinel ma wykrywać próby nieautoryzowanego dostępu, nietypowe zachowania w ruchu sieciowym oraz potencjalne podatności oprogramowania. System kontroluje także integralność i autentyczność oprogramowania, monitoruje systemy operacyjne i aplikacje oraz rejestruje komunikację pojazdu ze środowiskiem zewnętrznym.
Operator może być informowany m.in. o zmianach w komponentach, przesyłaniu plików konfiguracyjnych, aktualizacjach oprogramowania czy wygasających certyfikatach.
Sztuczna inteligencja pomaga analizować alerty
Rozwiązanie wykorzystuje hybrydowy model analizy cyberzagrożeń. Obok klasycznych algorytmów stosowane są modele sztucznej inteligencji, w tym modele językowe.
Dane zbierane na pokładzie pojazdu przesyłane są zaszyfrowanym strumieniem do centralnego systemu. Tam informacje pochodzące z całej floty mogą być analizowane online.
Rolą modeli AI jest m.in. łączenie wielu pojedynczych alertów w jeden spójny incydent oraz ograniczanie liczby fałszywych alarmów. Ma to znaczenie m.in. podczas prac serwisowych, które mogą generować zdarzenia nietypowe z punktu widzenia standardowej eksploatacji, ale niekoniecznie oznaczają rzeczywisty atak.
System klasyfikuje również wykryte luki zgodnie ze standardem CVSS 3.0.
Odpowiedź na NIS2 i nowe wymagania
Rozwój rozwiązania jest związany również z rosnącymi wymaganiami prawnymi dotyczącymi cyberbezpieczeństwa infrastruktury krytycznej. Twórcy wskazują m.in. na dyrektywę NIS2, zmiany w krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz unijny Akt o Cyberodporności.
Transport szynowy jest coraz częściej traktowany jako jeden z kluczowych obszarów wymagających szczególnej ochrony przed cyberatakami. W ocenie zespołu projektowego istotne znaczenie ma przy tym suwerenność technologiczna i możliwość pełnej kontroli nad przetwarzanymi danymi.
– Chcieliśmy stworzyć własne rozwiązanie, rozwijane przez polskich inżynierów i dostosowane do specyfiki krajowego rynku kolejowego – podkreślają przedstawiciele zespołu odpowiedzialnego za projekt.
RailGuard Sentinel powstał w ciągu dziewięciu miesięcy. Po stronie uczelni prowadzone były m.in. prace nad oprogramowaniem, analizą danych i modelami systemowymi, natomiast PTS odpowiada za implementację rozwiązania w rzeczywistych pojazdach.
Pierwsze wdrożenia już trwają
Pierwszym przewoźnikiem wykorzystującym RailGuard Sentinel są Koleje Małopolskie. W dalszej kolejności rozwiązanie ma pojawić się w pojazdach SKM Warszawa oraz POLREGIO.
PTS prowadzi również rozmowy z kolejnymi operatorami kolejowymi i tramwajowymi. Firma zakłada, że system może być stosowany także w metrze oraz innych środkach transportu wykorzystujących rozbudowaną infrastrukturę cyfrową.
Istotną cechą RGS ma być możliwość zastosowania go również w starszym taborze. Według twórców nawet pojazdy eksploatowane od kilkunastu czy kilkudziesięciu lat mogą po wdrożeniu rozwiązania osiągnąć poziom ochrony zbliżony do nowoczesnych jednostek.
Jako przykład wskazywany jest LINT 41, w Polsce oznaczony jako SA142. Mimo ponad 25-letniego okresu eksploatacji pojazd może zostać wyposażony w nowoczesny system monitorowania cyberzagrożeń.
Europejska premiera na InnoTrans
Polska prezentacja RailGuard Sentinel odbyła się podczas Forum Ekonomicznego w Karpaczu. Kolejnym ważnym etapem będzie europejska premiera rozwiązania podczas targów InnoTrans 2026 w Berlinie.
Dla twórców systemu wydarzenie ma być okazją do pokazania rozwiązania nie tylko polskim przewoźnikom, ale również operatorom i producentom taboru z innych krajów.
Projekt ma być także przykładem praktycznej współpracy nauki z biznesem. Politechnika Krakowska i Public Transport Service rozwijają ją dalej – PTS została partnerem technologicznym nowych studiów podyplomowych „Cyberbezpieczeństwo infrastruktury transportu szynowego”, które mają ruszyć wraz z nowym rokiem akademickim.
