Cyfryzacja, sztuczna inteligencja i automatyzacja w coraz większym stopniu zmieniają transport publiczny w całej Europie. Dane umożliwiają operatorom przewidywanie potrzeb serwisowych, optymalizację zużycia energii, poprawę bezpieczeństwa oraz bardziej efektywne zarządzanie flotą. Škoda Group rozwija rozwiązania, które łączą pojazdy, technologie cyfrowe i dane w jeden inteligentny ekosystem transportowy.
Dane stają się jednym z najważniejszych zasobów współczesnego transportu publicznego. Informacje generowane przez pojazdy umożliwiają analizę w czasie rzeczywistym ich stanu technicznego, wykorzystania floty, zużycia energii oraz warunków ruchu. Dzięki temu operatorzy mogą odchodzić od reaktywnego modelu zarządzania na rzecz przewidywania potencjalnych problemów i podejmowania bardziej świadomych decyzji w oparciu o bieżące dane operacyjne.
„Europejski rynek zmierza w kierunku transportu opartego na danych. Nie mówimy już wyłącznie o pojazdach, lecz o połączonych systemach IT, które integrują transport z miastami, regionami oraz innymi środkami mobilności” – mówi Jiří Liberda, Managing Director Digital w Škoda Group.
Od pojazdu do inteligentnego systemu danych
Nowoczesne tramwaje i pociągi w coraz większym stopniu stają się częścią rozbudowanej infrastruktury cyfrowej. Systemy telematyczne, czujniki i aplikacje serwerowe umożliwiają ciągłe monitorowanie parametrów pracy pojazdów, zużycia energii oraz gotowości operacyjnej floty.
Dane są przesyłane do centralnych systemów zarządzania, gdzie mogą być analizowane i wykorzystywane do planowania serwisu, oceny efektywności pojazdów oraz optymalizacji ich eksploatacji. Pozwala to wcześniej identyfikować potencjalne problemy, ograniczać ryzyko nieplanowanych przestojów i poprawiać ogólną efektywność funkcjonowania floty.
„Rozwijamy technologie, które umożliwiają operatorom analizę kluczowych wskaźników efektywności pojazdów, zużycia energii, wpływu środowiskowego oraz gotowości operacyjnej. Dane pozwalają podejmować bardziej precyzyjne decyzje dotyczące kosztów, rozkładów jazdy i wykorzystania floty” – wyjaśnia Jiří Liberda.
Automatyzacja wspiera bezpieczeństwo i efektywność
Jednym z kluczowych kierunków rozwoju nowoczesnego transportu jest automatyzacja systemów bezpieczeństwa oraz eksploatacji pojazdów. Škoda Group rozwija rozwiązania wykorzystujące kamery i czujniki do ciągłego monitorowania i analizy otoczenia pojazdu w czasie rzeczywistym.
Technologie te mogą zwiększać zarówno bezpieczeństwo, jak i efektywność operacyjną. System antykolizyjny (ACS) może wykrywać przeszkody znajdujące się przed tramwajem i ostrzegać motorniczego, a w przypadku braku reakcji wspierać automatyczne hamowanie. Jednocześnie Škoda Group rozwija technologię Automatic Train Operation (ATO), umożliwiającą częściową automatyzację prowadzenia pociągu.
Automatyzacja przynosi również korzyści w zakresie efektywności energetycznej. W projektach realizowanych przez Škoda Group wybrane rozwiązania mogą ograniczyć zużycie energii o około 15%.
„System ATO został zainstalowany w spalinowych zespołach trakcyjnych eksploatowanych przez Koleje Wielkopolskie w Polsce. Testy nadal trwają, ale wstępne wyniki wskazują na pozytywny wpływ na zużycie oleju napędowego, obecne dane pokazują, że oszczędności paliwa mogą przekroczyć 10%. Technologia wspiera również realizację wymogów wynikających z regulacji ESG, przyczyniając się do ograniczenia zużycia paliwa i zmniejszenia wpływu na środowisko” – wyjaśnia Jiří Liberda.
Transport publiczny jako kluczowy element Smart City
Kolejnym etapem cyfryzacji jest integracja transportu publicznego z szerszym ekosystemem miejskim. Tramwaj lub pociąg może pełnić funkcję mobilnego sensora, dostarczającego informacji o natężeniu ruchu, potencjalnych zagrożeniach oraz obciążeniu infrastruktury.
Kamery i czujniki zainstalowane w pojazdach mogą wspierać analizę natężenia ruchu, identyfikować miejsca powstawania zatorów oraz wskazywać obszary, w których częściej dochodzi do incydentów.
„Zmierzamy w kierunku Smart Cities, w których transport publiczny stanowi część połączonego ekosystemu. Pojazdy nie tylko przewożą pasażerów, ale również dostarczają wartościowych danych, które pomagają miastom skuteczniej zarządzać mobilnością, bezpieczeństwem i infrastrukturą” – dodaje Jiří Liberda.
AI i cyberbezpieczeństwo jako elementy nowoczesnej mobilności
Sztuczna inteligencja odgrywa coraz większą rolę w systemach transportowych. Škoda Group wykorzystuje AI w wielu obszarach, w tym w rozwiązaniach zwiększających bezpieczeństwo pasażerów oraz wspierających analizę danych generowanych przez pojazdy.
Jednym z przykładów jest Vehicle Security – rozwiązanie wykorzystujące istniejącą infrastrukturę kamer w połączeniu z algorytmami AI do analizy sytuacji wewnątrz pojazdu i wspierania bezpieczeństwa pasażerów. Rosnąca liczba połączonych systemów zwiększa jednocześnie znaczenie cyberbezpieczeństwa. Produkty Škoda Group są rozwijane z uwzględnieniem europejskich regulacji, w tym NIS2 oraz Cyber Resilience Act. W coraz bardziej cyfrowym środowisku transportowym bezpieczeństwo obejmuje więc nie tylko sam pojazd, ale także dane, oprogramowanie oraz odporność całego ekosystemu IT.
Innowacja musi iść w parze z niezawodnością
Postępująca cyfryzacja transportu nie zmienia podstawowych oczekiwań operatorów – pojazdy muszą zapewniać bezpieczeństwo, niezawodność i przewidywalność w codziennej eksploatacji. Wraz ze wzrostem zaawansowania technologii coraz większego znaczenia nabierają ich skuteczne wdrożenie oraz kompleksowe testy prowadzone w rzeczywistych warunkach operacyjnych.
Ostatnie doświadczenia europejskich operatorów pokazują, że wdrażanie nowych generacji taboru może wymagać dodatkowych testów oraz optymalizacji technicznych. W niemieckim Halle operator HAVAG czasowo wstrzymał wprowadzanie kolejnych nowych tramwajów do regularnej eksploatacji do momentu spełnienia warunków bezpiecznej i niezawodnej pracy. Operator podkreślił jednocześnie, że pojazdy nadal znajdują się w fazie uruchamiania, a prace optymalizacyjne prowadzone są wspólnie z producentem.
Dla Škoda Group rozwój nowoczesnego transportu oznacza zatem łączenie innowacyjności z bezpieczeństwem, jakością i niezawodnością w całym cyklu życia pojazdu, tak aby zapewnić operatorom, miastom i pasażerom stabilną, niezawodną i przewidywalną codzienną eksploatację
