Okiem Grossmanna: zapraszam na krótkie spotkanie z serią wrocławskich tramwajów 102Na i 102Nd, kursujących po torze o szerokości 1435 mm, które przez niemal cztery dekady woziły mieszkańców stolicy Dolnego Śląska.
Seria dwuczłonowych wagonów oznaczonych symbolem 102Na trafiła do Wrocławia w latach 1970–1972, a jeden egzemplarz – w roku 1973. Nieco zmieniona wizualnie i technicznie wersja 102Nd (odpowiednik wąskotorowej wersji 803N) była dostarczana w 1973 roku. Łącznie na wrocławskie tory trafiło 80 wagonów tej serii.
Tramwaje 102Na i 102Nd były wagonami przegubowymi, dwuczłonowymi, połączonymi przegubem i osadzonymi na trzech wózkach — dwóch napędowych (skrajnych) oraz jednym tocznym (środkowym). Zastosowano w nich wyposażenie elektryczne z rozruchem stycznikowym. Na skrajnych wózkach znajdowały się po dwa silniki prądu stałego Ltb-220 o mocy 41,5 kW każdy.
Motorniczy kierował wagonem za pomocą nastawnika korbowego, wyposażonego w 22 pozycje jazdy, 20 pozycji hamowania oraz pozycję neutralną „0”. Obwody pomocnicze zasilane były napięciem 40 V DC. W wagonach zastosowano dwa rodzaje hamulców: elektrodynamiczne – używane podczas normalnej eksploatacji – oraz szynowe, służące do hamowania awaryjnego. Hamulcami postojowymi były hamulce szczękowe, zaciskane na bębnie silnika po zatrzymaniu wagonu.
Do poboru prądu o napięciu 600–660 V z sieci trakcyjnej służył odbierak prądu typu OTK-1. Na ścianach czołowych i tylnych zamontowano po dwa gniazda KOL do sterowania ukrotnionego. Dzięki temu m.in. na linii 17 przez kilka lat kursowały składy 2x102Na.
W tramwajach zastosowano cztery pary drzwi harmonijkowych. W modelach 102Na i 102Nd drugie oraz trzecie drzwi były węższe od pierwszych i czwartych. Dodatkowo różniły się konstrukcyjnie: w 102Na były to drzwi czteroskrzydłowe, natomiast w 102Nd – trójskrzydłowe, takie jak w wagonach 803N.
Ciekawostką jest fakt, że wagony miały dwa warianty malowania. Pojazdy dostarczane z państwowego rozdzielnika przyjeżdżały w kolorystyce kremowo-czerwono-kremowej, natomiast tramwaje zakupione ze środków wrocławskich zakładów pracy otrzymywały barwy wrocławskie – kremowo-niebiesko-kremowe. Wrocławianie podróżowali tymi przegubowcami praktycznie na wszystkich liniach tramwajowych, a ich główną zajezdnią była zajezdnia Borek. Wagony otrzymały numery od #2003 do #2082.
Lata 90. i 2000. to czas boomu reklamowego oraz różnorodności kolorystycznej tramwajów. To również okres, w którym zaczęto przeprowadzać – w mniejszym lub większym zakresie – naprawy bieżące i główne wrocławskich przegubowców.
Oficjalnym dniem zakończenia eksploatacji „stodwójek” był 18 maja 2011 roku, kiedy to z inwentarza skreślono trzy ostatnie wagony liniowe: #2059, #2061 i #2072. Do dziś zachowały się dwa pojazdy tej serii: #2069 oraz #G-089 (ex #2071), który został przebudowany na wagon dwukierunkowy, wykorzystywany do ruchu wahadłowego, a także na liniach nocnych.
Wagon #2069, po renowacji przeprowadzonej w Krakowie, znajduje się obecnie pod opieką wrocławskiego Klubu Sympatyków Transportu Miejskiego. Jako pojazd historyczny wykorzystywany jest podczas różnych okazji specjalnych oraz na linii turystycznej.
Zapraszam do obejrzenia historycznych już zdjęć wrocławskich „stodwójek”.
Tekst i zdjęcia: Michał Grossmann
